است : « گفته مىشود مغولها بناى طويله‌ها و آخور اسبان خود را به جاى آجر و خشت ، از كتابهاى دانشمندان بر پا كردند » . پس از اين كتاب ، ابن خلدون متوفى به سال 808 هجرى در اين زمينه مىگويد كه مغولها بر كاخهاى خلفا و اموال آنها « و بر چيزهايى كه از حد و وصف خارج است ، استيلا يافتند و كتب علمى را كه توصيف آنها غير ممكن است ، در رود دجله افكندند » . قلقشندى متوفى به سال 821 هجرى نيز از مخازن كتب خلفاى عباسى به هنگام حملهء مغولها ياد مىكند و مىگويد : مخازن كتب علمى نيز از جمله چيزهايى بود كه از بين رفت و تمامى آثار و نشانه‌هاى آن به نابودى كشيده شد . ابن تغرى بردى متوفى به سال 874 هجرى از كتابهاى موجود در كتابخانه‌هاى بغداد چنين ياد مىكند كه آنها به آتش كشيده شدند . وى اضافه مىكند كه : مغولها پلى ساختند و به جاى آجر ، از آن كتابها استفاده كردند ، و بالأخره مىگويد : « و موارد ديگرى هم گفته شده است » . متن عجيبى نيز از مورخى مكى متوفى به سال 988 يا 991 هجرى وجود دارد كه بغداد را كنار فرات - به جاى دجله - قرار داده و جريان را چنين نقل مىكند : مغولها كتابهاى موجود در بغداد را در رود فرات افكندند . اين كتابها به قدرى زياد بودند كه از آنها پلى درست شد پياده و سواره از آن عبور مىكردند و رنگ آب به واسطه مركّب كتابها به سياهى گراييد . اينها مهم‌ترين منابعى بودند كه مغولها را كه در سال 656 هجرى به بغداد حمله كردند ، به واسطهء از بين بردن كتابها و مخازن آن به محاق مىكشند . البته اين مطالب قابل مناقشه است و ما به زودى پس از اشاره‌اى مختصر به منابعى كه در مورد سرنوشت اين كتابها در جريان سقوط بغداد ، سكوت اختيار كرده‌اند ، مناقشه‌اى را كه در مورد مطالب فوق داريم ، ارائه خواهيم كرد ؛ و چه بسا